Dit is mijn eerste column op ROmagazine.nl als nieuwe directeur van de VVM, het netwerk van milieuprofessionals. In deze columns beschouw ik thema’s over ruimte ontwikkeling en milieu vanuit mijn achtergrond in de bedrijfs- en bestuurskunde.
Ik heb het over de strijd tegen invasieve exoten: dieren en planten die zich door toedoen van de mens in Nederland zijn gaan vestigen en zo dominant worden dat ze ecosystemen ontregelen. Bekende voorbeelden daarvan zijn de Japanse Duizendknoop, de Reuzenberenklauw of de Amerikaanse rivierkreeft.
Op een VVM-symposium dat we in juni organiseerden tijdens de elfde Week van invasieve exoten, leerde ik over de ecosysteemaanpak, die steeds vaker wordt toegepast. De eerste reflex van veel natuurliefhebbers was om inheemse soorten te beschermen door met harde hand de invasie te beteugelen. Dit blijkt ijdele hoop te zijn. Vaak, en zeker met de Japanse Duizendknoop, verergert deze aanpak de situatie alleen maar. De wortels van deze plant zijn zo krachtig en koolhydraatrijk dat een aantasting hem alleen maar motiveert om krachtiger terug te keren. Elk klein stukje kan weer uitgroeien tot een volledige plant.
Via de ecosysteemaanpak wordt gezocht naar stuurfactoren voor het vergroten van de weerbaarheid van ecosystemen. Denk bijvoorbeeld aan het aanpassen van de voedingsbronnen in de leefomgeving, het wijzigen van een oeverstructuur, en het introduceren van nieuwe zogenaamde predator-prooirelaties. Het doel verschuift dan van elimineren van de invasieve exoot naar het terug in balans brengen van het ecosysteem. Zeker bij de Reuzenberenklauw, de Reuzenbalsemien of Amerikaanse rivierkreeft liggen hier goede kansen.
Zowel bij het veroorzaken van het probleem, als bij de ecosysteemaanpak komt ruimtelijke ontwikkeling om de hoek kijken. Bij ruimtelijke ontwikkelingen wordt de aanpak van invasieve exoten namelijk nogal eens over het hoofd gezien. Goedbedoeld dragen graaf- en maaimachines in de openbare ruimte dan juist bij aan verspreiding van de invasieve exoten en wordt de bestrijding ervan een achterhoedegevecht.
De ecosysteemaanpak overstijgt dit frame van een achterhoedegevecht; in de traditie van de Chinese generaal Sun Tzu maakt zij de oorlog tegen invasieve exoten slimmer. Ga geen klassieke, harde strijd aan, maar versterk het ecosysteem zodanig, dat de natuurlijke balans zich herstelt. Geen makkelijke opgave, maar wellicht wel succesvoller en daarmee duurzamer.
