De Nota Ruimte en de provinciale omgevingsvisies vormen straks het vertrekpunt voor een doorlopende strategische dialoog. Daarin bespreken Rijk en provincies nieuwe ruimtelijke vraagstukken, botsende belangen en uitvoeringsproblemen voordat deze tot vertraging leiden.
De aanpak richt zich op opgaven die meerdere beleidsdomeinen raken. Voorbeelden zijn woningbouw in relatie tot water en bodem, energie-infrastructuur in combinatie met landbouw en defensie, en de verdeling van ruimte voor natuur, economie en bereikbaarheid.
De vroegere afstemming moet duidelijker maken welke belangen prioriteit krijgen, welke keuzes nodig zijn en welke overheid verantwoordelijk is. Vraagstukken kunnen ambtelijk worden opgelost of, wanneer bestuurlijke keuzes nodig zijn, worden opgeschaald binnen de bestaande NOVEX-overleggen.
Gerichtere afspraken
Aanleiding voor de aanpassing is een evaluatie van de eerste generatie Ruimtelijke Arrangementen door Berenschot. Volgens de evaluatie verbeterden die het overleg tussen Rijk en provincies, maar leidden ze nog onvoldoende tot richtinggevende keuzes, samenhang en merkbare resultaten.
Het Ruimtelijk Arrangement blijft bestaan, maar wordt geen breed overzicht van alle ruimtelijke opgaven meer. Het document moet zich richten op een beperkt aantal prioritaire vraagstukken en concrete, meetbare en uitvoeringsgerichte bestuurlijke afspraken bevatten.
De werkwijze volgt drie stappen: beeldvorming, oordeelsvorming en besluitvorming. Eerst brengen overheden spanningen en kansen in kaart. Daarna wegen zij belangen en oplossingsrichtingen. Bestuurlijke afspraken worden vervolgens vastgelegd tijdens het Bestuurlijk Overleg Leefomgeving.
Monitoring wordt een vast onderdeel van de aanpak. Het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening volgt de voortgang samen met provincies en andere departementen. Afspraken kunnen jaarlijks worden aangepast, terwijl de juridische uitwerking via de reguliere instrumenten van de Omgevingswet verloopt.
Start na BOL's
Minister Elanor Boekholt-O’Sullivan en de koepels IPO, VNG en Unie van Waterschappen stemden begin juli in met de vernieuwde werkwijze. Deze gaat van start na de Bestuurlijke Overleggen Leefomgeving (BOL) in september.
Op 24 september organiseren het ministerie, provincies en betrokken departementen een netwerkbijeenkomst over de invoering. Daar wordt besproken hoe de strategische dialoog, de selectie van vraagstukken en de aangepaste Ruimtelijke Arrangementen in de praktijk worden toegepast.
