Paul Kurstjens schreef dit artikel samen met Maria Cristina Stella
Je moet oppassen met het vergelijken van steden uit verschillende landen, zeker als het om sociale kwesties gaat. In Italië liggen de uitkeringen bijvoorbeeld lager dan in Nederland en steden hebben er verhoudingsgewijs minder sociale woningen. Maar ook een stad als Triëst kent probleemwijken waar sociale problemen om aandacht vragen. Dat krijgen ze ook, maar anders dan in de Nederlandse Focuswijken. Heel anders?
Sinds 1998 kent Triëst een aanpak voor probleemwijken die Microarea wordt genoemd. Die naam zegt zowel iets over de geringe omvang van de wijken, eerder buurten van tussen de 340 en 2500 inwoners, als over de precisie van ingrijpen. Inmiddels zijn er 16 Microarea actief. Een Microarea is een samenwerkingsverband tussen de gemeente Triëst, de woningcorporatie en de lokale gezondheidszorg. Samen delen ze een multifunctionele ruimte in de buurt of wooncomplex waar alle bewoners welkom zijn en geholpen worden. Haar belangrijkste doelstelling is om de sociale cohesie alsmede de gezondheid en het welzijn te bevorderen. Ook maatschappelijke organisaties, vrijwilligersorganisaties en verenigingen doen eraan mee. Alle Microarea tellen nu samen circa 17.500 inwoners die gemiddeld ouder, armer en zieker zijn dan de overige bevolking van het ruim 200.000 inwoners tellende Triëst.
Een Microarea binnen.
Alle Microarea tellen nu samen circa 17.500 inwoners die gemiddeld ouder, armer en zieker zijn dan de overige bevolking van het ruim 200.000 inwoners tellende Triëst
De eerste en tevens grootste Microarea vinden we in het wooncomplex Melara, ongeveer vier kilometer van het stadscentrum vandaan, bedoeld voor 2500 inwoners in 648 appartementen. Het is tussen 1969 en 1982 gebouwd door een team van architecten naar een concept van de befaamde architect Le Corbusier. Die ontwierp de zogenaamde Unité d’Habitation, een wooncomplex inclusief alle noodzakelijke voorzieningen, zoals een school, winkels, collectieve ruimtes, speelplaatsen, etc. Het complex verlaten was alleen nodig om te gaan werken, reizen of om familie en vrienden te bezoeken. Het laat zich raden dat dit ideaalmodel niet functioneerde. Veel van deze ruimtes staan nu leeg in Melara en de verbindende collectieve gangen zien er onaantrekkelijk uit. Maar de school functioneert nog steeds en ook in het groene binnenterrein spelen kinderen. In Nederland kennen we zo’n enorm wooncomplex niet, maar omdat dit artikel over het sociale gaat en niet om het fysieke, doet dat er in wezen niet toe. Het gaat immers om het saamhorigheidsgevoel c.q. sociale cohesie dat in het geding is.
Een intern schoolplein. l
Ook hier leegstaande voorzieningen.
Het bijzondere van deze Microarea is dat ze kleinschalig zijn en dat de belangrijkste organisaties de grootste sociale problemen samen oplossen vanuit een multifunctionele ruimte. Wij zagen ouderen met elkaar praten, we zagen een fitnessruimte, een bibliotheek en vriendelijke medewerkers waarvan je niet zeker wist of ze namens de gemeente, de corporatie of een gezondheidsinstelling spraken. Zij beseffen dat vele arme, oudere en werkloze bewoners afhankelijk zijn of worden van diverse steun, terwijl de sociale cohesie gering blijkt te zijn. Natuurlijk zijn er burenruzies, net zoals in de oude volksbuurten, maar de vanzelfsprekendheid om elkaar te helpen lijkt, zeker bij de vitale jongeren, te eroderen. De medewerkers van Microarea doen er alles aan om deze burenhulp weer aan te zwengelen. Ze leggen huisbezoeken af en zorgen voor de dagelijkse boodschappen en het ophalen van medicijnen voor mensen die dat zelf niet meer kunnen, zoals dementerende ouderen. Ook alleenstaande moeders krijgen extra hulp, net zoals kinderen bij het maken van huiswerk. Met drugs- en alcoholproblemen alsmede criminaliteit moeten ze ook zien om te gaan. Gentrificatie speelt in het ver weg gelegen Melara geen enkele rol, ook de positieve kant ervan niet. En aan woningmix wordt niet eens gedacht omdat de bewoners erg honkvast zijn. In wezen hebben we hier dus te maken met een nieuwe volksbuurt zonder sociale cohesie.
Microareas zijn kleinschalig. De belangrijkste organisaties lossen de grootste sociale problemen samen op vanuit een multifunctionele ruimte
Zelfs in het rijke Nederland komen we nieuwe volksbuurten tegen waar de sociale cohesie te wensen overlaat. We pogen er met het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid iets aan te doen en ook de talloze buurthuizen en sociaal/culturele voorzieningen dragen hun steentje bij. Toch groeit de vereenzaming van arme ouderen in deze buurten. Zij schamen zich om bij de buren om hulp te vragen. Een Nederlandse variant van Microarea zou deze eenzame ouderen opsporen, onmiddellijk helpen en starten met het organiseren van burenhulp. Door personeelsgebrek in de zorg zou dit weleens effectiever kunnen zijn dan alle nieuwe woningmix die de concentratie van armoede zou moeten oplossen.
